भारताच्या लोकशाही रंगमंचावर आज उपराष्ट्रपती निवडणुकीचा ऐतिहासिक सोहळा रंगतदार वातावरणात सुरू झाला आहे. एनडीएचे सी. पी. राधाकृष्णन आणि इंडिया आघाडीचे न्यायमूर्ती बी. सुदर्शन रेड्डी यांच्यातील ही लढत राजकीय उत्सुकतेचे केंद्रबिंदू ठरली आहे.
भारतीय लोकशाहीच्या सर्वोच्च मंचावर आज ऐतिहासिक क्षण घडणार आहे. देशाला 15 वे उपराष्ट्रपती मिळवण्यासाठी संसदेत सकाळी 10 ते सायंकाळी 5 वाजेपर्यंत मतदानाची प्रक्रिया सुरू होईल. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी प्रथम मतदानाचा मान मिळवला आहे. यामुळे निवडणुकीचा उत्साह द्विगुणित झाला आहे. एनडीएने 68 वर्षीय विद्वान सी.पी. राधाकृष्णन यांना तर इंडियाने 79 वर्षीय अनुभवी बी. सुदर्शन रेड्डी यांना उमेदवारी दिली आहे. एकूण 781 खासदारांचा सहभाग असलेल्या या निवडणुकीत सायंकाळी 6 वाजता मतमोजणी सुरू होईल आणि निकाल जाहीर होताच राष्ट्रव्यापी आनंद किंवा चिंतनाची लाट उसळेल. ही प्रक्रिया केवळ एका पदाची निवड नसून, लोकशाहीच्या मूल्यांचे संरक्षण आणि संतुलनाची अभिव्यक्ती आहे.
विजयी उमेदवार वर्तमान उपराष्ट्रपती जगदीप धनखड यांची जागा घेईल, ज्यांनी 21 जुलै रोजी प्रकृती अस्वास्थ्याच्या कारणाने राजीनामा दिला. त्यांचा कार्यकाळ 10 ऑगस्ट 2027 पर्यंत असायला हवा होता, पण अप्रतिम घटनेने पद रिकामे झाले. लोकसभा आणि राज्यसभेतील 782 सदस्यांचे मतदान हे गुप्त स्वरूपाचे असल्याने पक्षीय व्हिपचा प्रभाव नसतो. अपेक्षित समीकरणानुसार, एनडीए उमेदवार राधाकृष्णन यांना 422 तर विरोधी रेड्डी यांना 319 मते मिळू शकतात. ज्यामुळे विजय निश्चित वाटतो. मात्र, क्रॉस व्होटिंगच्या संभावनेने हे समीकरण अनिश्चिततेने नटले आहे. जणू लोकशाहीचा नाट्यमय पट सज्ज आहे.
राजकीय समर्थनांचे जाळे
दरम्यान, के.सी.आर. यांच्या बीआरएस आणि ओडिशा पूर्व मुख्यमंत्री नवीन पटनायक यांच्या बीजेडी यांनी निवडणुकीतून माघार घेतली असून, कोणत्याही आघाडीला पाठिंबा देणार नाहीत. बीआरएसचे 4 आणि बीजेडीचे राज्यसभेतील 7 खासदार हे तटस्थ राहतील. शिरोमणी अकाली दलाच्या एकमेव खासदाराने पंजाब पुरामुळे मतदान नाकारले, तर एआयएमआयएमचे असदुद्दीन ओवैसी यांनी इंडिया उमेदवाराला समर्थन जाहीर केले. वायएसआरसीपीचे 11 खासदारांनी एनडीएच्या बाजूने मतदानाचा निर्णय घेतला असून, हे राजकीय गणिताचे सूक्ष्म बदल राष्ट्रपती निवडणुकीच्या भवितव्याला आकार देतील.
दोन्ही आघाडींनी खासदारांना मतदानाचे सूक्ष्म प्रशिक्षण दिले. एनडीएने 7-8 सप्टेंबर आणि इंडियाने 8 सप्टेंबरला कार्यशाळा घेतल्या. ज्यात मतपत्रिका चिन्हांकन, विशेष पेनचा वापर आणि घडी करून बॉक्समध्ये टाकण्याची कला शिकवली गेली. पहिल्या पसंतीक्रमाची चूक झाली तर मत अवैध ठरेल, जसे 2017 मध्ये 11 आणि 2022 मध्ये 15 मते झाली. उपराष्ट्रपती पदासाठी 16 वेळा निवड झाली आहे. डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन आणि हमीद अन्सारी दोनदा निवडले गेले. डॉ. के.आर. नारायणन यांचा सर्वाधिक प्रचंड विजय होता, तर 4 वेळा बिनविरोध निवड झाली. ही निवडणूक लोकशाहीच्या वैभवाची नवीन पर्व सुरू करेल.
