सुप्रीम कोर्टात शिवसेनेच्या नाव आणि चिन्हावर होणाऱ्या निर्णयाच्या अंतिम सुनावणीने महाराष्ट्राच्या राजकारणात नवा वाद उभा केला आहे.
महाराष्ट्राच्या राजकीय रंगमंचावर सध्या एक रोमांचक नाटक सादर होत आहे. धनुष्यबाण हे शिवसेनेचं प्रतीक, जणू काही रामायणातील रामाचा धनुष्यच. पण हा धनुष्यबाण नेमका कुणाचा? बाळासाहेब ठाकरेंच्या वारसदारांपैकी उद्धव ठाकरेंचा की एकनाथ शिंदेंचा? 8 ऑक्टोबर रोजी सर्वोच्च न्यायालयात या प्रकरणाची अंतिम सुनावणी होत असताना, राज्यातील प्रत्येक राजकीय प्रेमीच्या मनात हा प्रश्न घुमतो आहे. 1966 मध्ये बाळासाहेबांनी मराठी माणसाच्या हक्कांसाठी स्थापन केलेली शिवसेना, सध्या दोन तुकड्यांत विभागली आहे. एकीकडे उद्धव ठाकरेंची ‘शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)’ आणि दुसरीकडे शिंदेंची ‘शिवसेना’. हे विभाजन केवळ पक्षाचे नाही, तर भावनिक आणि राजकीयही आहे. शिवसेनेची सुरुवात मराठी अस्मितेच्या लढाईने झाली.
बाळासाहेबांनी प्रांतवादाच्या आरोपांना न जुमानता पक्ष वाढवला. 80 टक्के समाजकारण आणि 20 टक्के राजकारण असं सूत्र घेऊन सुरू झालेली ही वाटचाल, 1989 मध्ये भाजपसोबत युती करून निवडणुकीच्या मैदानात उतरली. 1995 मध्ये राज्यात सत्ता मिळाली. मनोहर जोशी मुख्यमंत्री झाले. केंद्रातही वाजपेयी सरकारमध्ये सहभाग, लोकसभा अध्यक्षपद हे सारे यशाचे अध्याय. बाळासाहेबांच्या निधनानंतर उद्धव ठाकरेंनी पक्षाची सूत्रे हाती घेतली. 2019 मध्ये 18 खासदार, पण विधानसभेनंतर राष्ट्रवादी आणि काँग्रेससोबत महाविकास आघाडी करून उद्धव मुख्यमंत्री झाले. पण हे सुख फार काळ टिकले नाही.2022 मध्ये एकनाथ शिंदेंनी 40 आमदारांसह बंड केलं आणि महाविकास आघाडीचं सरकार कोसळलं. शिंदेंनी भाजपसोबत हातमिळवणी करून सत्ता हस्तगत केली.
सर्वोच्च न्यायालयाचा निर्णय
निवडणूक आयोगाने पक्ष आणि धनुष्यबाण चिन्ह शिंदे गटाला बहाल केलं, तर उद्धवांना ‘मशाल’ आणि नवं नाव मिळालं. हे प्रकरण सर्वोच्च न्यायालयात गेलं आणि गेल्या अनेक महिन्यांपासून सुनावणी सुरू आहे. आज अंतिम टप्प्यात पोहोचलेल्या या सुनावणीमुळे राज्याच्या राजकारणात भूकंप येण्याची शक्यता आहे. निकाल उद्धव ठाकरेंच्या बाजूने लागला, तर शिंदेंच्या सत्तेच्या पायाखालची जमीन सरकेल. स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकींआधी हा निर्णय येत असल्याने, पक्षाच्या कार्यकर्त्यांमध्ये उत्साह आणि चिंता दोन्ही आहे. या नाट्यात एक अनोखा राजकीय ट्विस्ट आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदींचा मुंबई दौरा. मोदी नव्या मुंबई विमानतळाचे उद्घाटन करणार आहेत, जे अद्याप पूर्ण झालेलं नाही असा आरोप आहे. याच वेळी न्यायालयाचा निर्णय येत असल्याने, राजकीय वर्तुळात चर्चा रंगल्या आहेत.
शिंदे सत्ताधारी पक्षातील असल्याने, निकाल त्यांच्या बाजूने लागला तर ते थेट मोदींना भेटून विजय साजरा करतील, असं बोललं जात आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस, उपमुख्यमंत्री अजित पवार आणि शिंदे हे मोदींच्या स्वागतासाठी हजर राहणार आहेत. उद्धव ठाकरेंच्या बाजूने बाजू मांडणारे वकील असीम सरोदे यांनी ट्विट करून म्हटलं आहे, मोदी बांधून तयार नसलेल्या विमानतळाचे दिखाऊ उद्घाटन करणार आणि त्याचवेळी संविधानासोबत अनैतिकता करून सत्तेच्या हवेत असलेल्या एकनाथ शिंदे यांचे विमान सर्वोच्च न्यायालय जमिनीवर पाडणार का? लवकरच कळेल. सरोदे यांची प्रतिक्रिया तीक्ष्ण आहे. धनुष्यबाण हे मूळ शिवसेनेचं चिन्ह आहे, ते ‘चोरण्यात’ आलं आहे. संविधानिकदृष्ट्या ही चोरी पूर्ण महाराष्ट्राने पाहिली, असं ते म्हणतात. न्यायालयाने चिन्ह उद्धवांना परत दिलं किंवा गोठवलं तरी चालेल, पण ते शिंदेंकडे राहणार नाही, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.
कौरव-पांडव लढाई
दुसरीकडे, शिंदे गटाचे मंत्री गुलाबराव पाटील यांनी रामायणाचा दाखला देत म्हटलं, राम आमच्याकडे आहे. त्यामुळे धनुष्यबाणही आमच्याकडेच राहील. हा दावा राजकीय आहे, पण त्यात धार्मिक रंगही मिसळला आहे. महाराष्ट्राच्या राजकारणात राम आणि धनुष्यबाण हे प्रतीक कसे एकत्र येतात? यातून दिसतं की, शिवसेनेची मूळ हिंदुत्ववादी ओळख आता दोन्ही गट दावा करत आहेत. पण खरा प्रश्न हा आहे, बाळासाहेबांची शिवसेना कोणाकडे? उद्धवांच्या भावनिक वारसाकडे की शिंदेंच्या व्यावहारिक सत्ताकडे? या निर्णयाचा परिणाम केवळ पक्षावर नाही, तर संपूर्ण महाराष्ट्राच्या राजकारणावर होईल. विधानसभा निवडणुकीत शिंदे गटाने जास्त आमदार निवडून आणले, तर उद्धव ठाकरेंना अपयश आलं. पण न्यायालयाने धनुष्यबाण उद्धवांना दिला, तर शिंदेंच्या पक्षाची ओळखच बदलेल.
युतीतल्या भाजपसाठीही हा धक्का असेल, कारण मोदींच्या दौऱ्यातच हा निर्णय येत असल्याने, केंद्र-राज्य संबंधांवर परिणाम होऊ शकतो. मोदींचा दौरा हा केवळ विमानतळाचा नाही, तर महाराष्ट्रातील भाजप-शिंदे युतीला बळ देणारा आहे. पण न्यायालयाने अनपेक्षित निकाल दिला, तर हे समीकरण उलटू शकतं.शिवसेनेची ही लढाई जणू काही महाभारतातील कौरव-पांडवांची युद्ध. एकीकडे संविधानिक न्याय, दुसरीकडे राजकीय शक्ती. महाराष्ट्रातील मराठी माणूस आजही बाळासाहेबांच्या विचारांना वाहतो, पण पक्षाचे दोन तुकडे झाल्याने त्याची दु:खद वाटणी झाली आहे. या सुनावणीचा निकाल काय असेल? धनुष्यबाण उद्धवांच्या हाती जाईल की शिंदेंच्या? मोदींच्या दौऱ्याने राजकीय समीकरण कसे पलटतील? हे पाहण्यासाठी राज्यभरातील जनता उत्सुक आहे. हा निर्णय फक्त पक्षाचा नाही, तर महाराष्ट्राच्या राजकीय भविष्याचा आहे. ज्यात हिंदुत्व, मराठी अस्मिता आणि सत्ता यांचा अनोखा संगम आहे.
