नागपूर आणि ठाणे शहराच्या मध्यवर्ती तुरुंगांना आता नवा पत्ता मिळणार आहे. सरकारच्या निर्णयानुसार, हे तुरुंग शहराबाहेर हलवले जाणार असून, त्यांच्या जागी शहर विकास आणि ऐतिहासिक जतनाच्या दिशा ठरणार आहेत.
एकेकाळी कैद्यांच्या कहाण्यांनी भारलेल्या भिंती, आता इतिहास बोलतील आणि त्यांची जागा घेतील नव्या युगाचे स्वप्न. नागपूर आणि ठाणे शहरातील मध्यवर्ती तुरुंगांना शहराबाहेर हलवण्याचा ऐतिहासिक निर्णय महाराष्ट्र सरकारने मंजूर केला आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी या प्रस्तावावर अंतिम मोहोर उमटवली असून, यामुळे दोन्ही शहरांमध्ये नागरी नियोजन, सौंदर्यीकरण आणि ऐतिहासिक वारशाच्या जतनाची मोठी घडी बसणार आहे.
नागपूर सेंट्रल जेल, जी अनेक दशके शहराच्या मध्यभागी कार्यरत होती, तिला आता नवा पत्ता मिळणार आहे. खापरखेडा परिसरातील चिंचोली गावाजवळ सुमारे ८० एकर क्षेत्रफळ असलेली जागा नवीन तुरुंगासाठी निश्चित करण्यात आली आहे. या नव्या ठिकाणी अधिक सुरक्षित, आधुनिक, सुविधा-संपन्न तुरुंग संकुल उभारण्यात येणार आहे. त्यामुळे जुन्या तुरुंगाच्या जागेचा वापर स्मार्ट सिटी योजनेच्या अंतर्गत पर्यटन, नागरी सोयी-सुविधा आणि सांस्कृतिक प्रकल्पांसाठी केला जाणार आहे.
ऐतिहासिक वारशाचे दालन
ठाणे सेंट्रल जेलचा दृष्टिकोन मात्र काहीसा वेगळा ठेवण्यात आला आहे. ठाणे महापालिकेने ही जागा संग्रहालयात रूपांतरित करण्याचा प्रस्ताव सादर केला आहे. कोणतेही मोठे संरचनात्मक बदल न करता, या ऐतिहासिक वास्तूचा मूळ चेहरा राखून तिला ऐतिहासिक वारशाचे दालन बनवले जाणार आहे. ब्रिटिश काळातील तुरुंग रचना, स्वातंत्र्यसैनिकांच्या आठवणी, जुन्या कैदी व्यवस्थेचा दस्तऐवज असा सगळा ठेवा या संग्रहालयात मांडण्यात येईल.
या दोन्ही निर्णयांचा प्रमुख उद्देश म्हणजे शहरातील मध्यवर्ती जागा जनतेसाठी खुली करणे, ऐतिहासिक वास्तूंचे संवर्धन करणे आणि तुरुंग व्यवस्थेला अधिक प्रभावी व आधुनिक बनवणे. गृह विभागाने या प्रस्तावांची विस्तृत रूपरेषा तयार केली असून, ती मंत्रिमंडळासमोर सादर करून मंजुरीही मिळवली आहे. आता या दोन्ही प्रकल्पांच्या अंमलबजावणीसाठी प्रत्यक्ष काम सुरू होणार आहे.
Atul Londhe : चीनसमोर मौनाची चादर, विरोधकांवर शब्दांचे शस्त्र
ही केवळ ‘तुरुंग स्थानांतरण’ाची बातमी नाही. ही एक दृष्टी आहे, जी शहरांना अधिक खुले, आधुनिक, आणि भविष्यातील पिढ्यांसाठी सांस्कृतिकदृष्ट्या समृद्ध बनवण्याची वाट दाखवते. नागपूरसाठी ही आधुनिकतेकडे झेप असेल, तर ठाण्यासाठी आपल्या इतिहासाशी जुळलेली नाळ नव्याने उलगडण्याची संधी. तुरुंगांच्या भिंती आता केवळ बंदिवानांची नव्हे, तर भविष्यातील शक्यतांची गोष्ट सांगतील.
